Γράφει η Φλώρα Χατζημανώλη - Ψυχολόγος
Φαντάσου μια έκθεση ζωγραφικής. Φαντάσου ένα πίνακα. Φαντάσου τον πίνακα αυτόν να τον βλέπουν 10 άνθρωποι, συγκεκριμένα 10 φίλοι. Φαντάσου τις εκφράσεις........
των προσώπων τους, τις σκέψεις τους, τον τρόπο που κοιτάζει ο καθένας τον πίνακα.
Κοιτάζουν όλοι με τον ίδιο τρόπο; Εστιάζουν όλοι στα ίδια σημεία του πίνακα; Έχουν όλοι τα ίδια συναισθήματα;
Όταν κοιτάζουμε ένα πίνακα, υπάρχει πάντα κάτι που ξεχωρίζουμε σε αυτόν. Πολλές φορές μάλιστα, αυτό το "κάτι" που ξεχωρίσαμε καταλαμβάνει τη θέση του "όλου": μοιάζει σαν να αποτελεί μέσα μας ολόκληρο τον πίνακα, δεν θυμόμαστε ή δεν μιλάμε για τα υπόλοιπα κομμάτια του πίνακα.
Βέβαια, είμαστε ανοιχτοί στο να ακούσουμε την άποψη του άλλου. Είμαστε ανοιχτοί στη συζήτηση και αξιολογούμε συνήθως με θετικό τρόπο τις διαφορετικές μας απόψεις, τα διαφορετικά σημεία εστίασης που είχε ο καθένας αναφορικά με τον πίνακα.
Δεν σκεφτόμαστε πως η πραγματικότητα είναι μόνο αυτό που εμείς βλέπουμε- αντίθετα δημιουργούμε ένα κοινό χώρο όπου και η άποψη του άλλου όχι μόνο είναι σεβαστή αλλά είναι και χρήσιμη. Οι περισσότεροι από εμάς έτσι λειτουργούμε σε μια έκθεση ζωγραφικής ή σε μια προβολή ταινίας, έτσι δεν είναι;
Τι γίνεται όμως στις πραγματικές καταστάσεις της ζωής μας; Γιατί οι περισσότεροι βιαζόμαστε να δώσουμε εξηγήσεις και ερμηνείες στη συμπεριφορά των άλλων; Γιατί κλείνουμε το οπτικό μας πεδίο;
Στις πραγματικές καταστάσεις, όταν διακινδυνεύουν δικά μας θέματα, όταν υπάρχει ο φόβος ότι θα "χάσουμε" ότι έχουμε ή ο άλλος θα μας πληγώσει, κλείνουμε το οπτικό μας πεδίο. Μάλιστα, όσο πιο κοντινή είναι η σχέση μας με τον άλλο, τόσο πιο πολύ κλεινόμαστε στη δική μας οπτική, μόλις φυσικά παρουσιαστεί μια διαφωνία.
Νομίζουμε πως "ο άλλος δεν έχει το δικαίωμα να βλέπει αλλιώς τα πράγματα", νομίζουμε πως "μας λέει ψέματα ή δεν μας θέλει ή μας προσβάλλει".
Προβάλλουμε πάνω του κάθε δικό μας φόβο, κάθε ασυνείδητη ορμή μας.
Εξηγούμε ή μάλλον ερμηνεύουμε τη συμπεριφορά του, με βάση τον τρόπο που εμείς έχουμε αυτή την συμπεριφορά.
Για παράδειγμα, αν εγώ ζητάω χρόνο από τη σχέση μου, μόνο όταν μειώνεται η ένταση των συναισθημάτων μου, θα πιστέψω πως "ο άλλος δεν με θέλει" αν μου ζητήσει χρόνο. Για εκείνον όμως, το ότι ζητάει χρόνο μπορεί να μην έχει σχέση με την ένταση των συναισθημάτων του, αλλά με την ανάγκη του να βρει τον εαυτό του για λίγο ή να αντιμετωπίσει μόνος του μια κατάσταση, η οποία συμβαίνει εκτός σχέσης.
Δεν λέω, και πάλι μια αρνητική κατάσταση ενδέχεται να μείνει μια αρνητική κατάσταση. Ακόμα όμως και σε αυτήν την περίπτωση, το να μάθουμε να εξετάζουμε τα πράγματα και από την οπτική γωνία του άλλου μας παρέχει πολλά πλεονεκτήματα.
Πρώτα από όλα, μπορούμε να έρθουμε πιο κοντά στην πραγματική διάσταση του θέματος, εξετάζοντας αυτό με περισσότερη ψυχραιμία και λογική.
Αναγνωρίζουμε έπειτα τι είναι δικό μας: ποιοι φόβοι μας ανασύρονται, τι ανήκει στο παρελθόν μας και δεν ταιριάζει με το παρόν μας.
Έπειτα, αναπτύσσουμε διάλογο και ουσιαστική επικοινωνία με τον άλλον. Καταλαβαίνουμε τον κόσμο του και τον βοηθάμε να καταλάβει και εκείνος το δικό μας.
Μη θεωρώντας κάτι δεδομένο, διατυπώνοντας το με την μορφή της αίσθησης ή της ερώτησης, χρησιμοποιώντας φράσεις όπως "Νιώθω ότι", "Νομίζω..", "Έχω την αίσθηση", "Έχω δίκιο που το βλέπω έτσι;", "Πώς είναι για' σένα;" κτλ, ανοίγουμε τους ορίζοντες μας και δημιουργούμε ένα ζωτικό χώρο για τη σχέση μας με τον άλλον- έναν χώρο όπου δεν υπάρχει ανάμεσα μας το "ή " (π.χ "ή εγώ ή εσύ") αλλά το "και" ("και οι δύο").
Στην πράξη, βέβαια, είναι δύσκολο να ακολουθήσουμε αυτή τη στάση ζωής: έχουμε μάθει να λειτουργούμε με ένα διαφορετικό τρόπο, έχουμε μάθει να ανταγωνιζόμαστε ο ένας τον άλλον, να φοβόμαστε την απόρριψη, την αδικία, την εκμετάλλευση, έχουμε μάθει ότι η συνεύρεση δύο ανθρώπων και οι στενές σχέσεις έχουν κινδύνους- και πράγματι έχουν- και ότι πρέπει να είμαστε σε επιφυλακή για αυτούς.
Γενικά, είναι δύσκολο να πας κόντρα σε ένα σύστημα αντιλήψεων που έχεις άθελα σου υιοθετήσει και είναι δύσκολο να πολεμήσεις όλους σου τους φόβους, όπως και να δείξεις εμπιστοσύνη στους ανθρώπους. Λένε "Όποιος έχει καεί από το χυλό, φυσάει και το γιαούρτι"...
Παρόλα αυτά, έχεις περισσότερα πράγματα να κερδίσεις, αν μένεις ανοιχτός/η στη διαφορετικότητα του άλλου. Κερδίζεις, για παράδειγμα, την ελευθερία των κινήσεων σου, την ανακάλυψη του αυθορμητισμού σου, την απαλλαγή από το περιττό σου άγχος, την δεκτικότητα σου στη ζωή και ότι εκείνη σου φέρνει, την ουσιαστική επαφή με τον άλλον.
Ναι, πάντα θα υπάρχουν κίνδυνοι: οι σχέσεις έχουν πάντα το ρίσκο μήπως πληγωθούμε. Για αυτό και χρειάζεται μια ισορροπία στα δυο άκρα: το πρώτο άκρο είναι "Κανένας δεν είναι άξιος εμπιστοσύνης" και το δεύτερο είναι "Όλοι είναι άξιοι εμπιστοσύνης".
Χρειάζεται ακόμη, να πιστέψουμε πως μπορούμε να συνεχίσουμε τη ζωή μας, μπορούμε μάλιστα και να γίνουμε σοφότεροι από τον πόνο που μια σχέση μπορεί να μας προξενήσει.
Ακόμη, όσο και μια σχέση μπορεί να μας πονέσει, ο πόνος δεν έχει την δύναμη να διαγράψει όλες τις όμορφες στιγμές που περάσαμε κάποτε μαζί. Έχει να κάνει με το που εστιάζει ο καθένας μας, όταν χωρίζει ή πληγώνεται.
Συμπερασματικά, ο τρόπος που εστιάζουμε στις καταστάσεις της ζωής μας έχει σχέση με τον τρόπο που εστιάζουμε κοιτώντας ένα πίνακα. Αλλού εστιάζω εγώ, αλλού εσύ και ίσως αν συζητήσουμε και ενώσουμε τις απόψεις μας, αν καθίσουμε και ζωγραφίσουμε τα σημεία που θυμάται ο καθένας μας, πλησιάσουμε πιο κοντά τη μορφή του αρχικού πίνακα, τη μορφή των πραγματικών φαινομένων.
Ας ανοίξουμε, λοιπόν, τους ορίζοντες μας προς τη διαφορετικότητα, ας διευρύνουμε το πεδίο μας.. Είναι κάτι που θα μας ωφελήσει..
Καλή συνέχεια!!
Φλώρα Χατζημανώλη
Ψυχολόγος
http://exelixi-psychotherapeia.blogspot.gr
